Yüzde 42 işitme engelli bir vatandaş, üyesi olduğu araç kiralama şirketinin TikTak Yeni Nesil Çözümleri ve Araç Kiralama Anonim Şirketi tarafından devralınması sonrası üyelik bilgilerinin aktarılması ve üyeliğinin yenilenmesi talebinin, sürücü belgesindeki ’02’ kişiselleştirilmiş kısıt kodu nedeniyle reddedilmesi üzerine Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) başvurdu.
Vatandaş, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini iddia etti. Şirket ise savunmasında, self-servis iş modeli gereği araç başında anlık denetimlerin mümkün olmadığını, tüm araçlarda özel donanım bulundurmanın imkansız olduğunu belirtti. Uygulamanın kullanıcıların ve üçüncü kişilerin can ve mal güvenliğini korumaya yönelik meşru bir amaca dayandığını savundu.
TİHEK, incelemesinde başvurucunun engeli gerekçe gösterilerek bireysel değerlendirme yapılmadan hizmetten yararlandırılmamasının orantısız olduğuna hükmetti. Kurul, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine vararak şirkete 200 bin lira idari para cezası kesti.
Kararda, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’ndaki eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı hatırlatıldı. İşitme engelinin hizmetten yararlanmada otomatik ve kategorik ret nedeni olarak kabul edildiği belirtildi. Şirketin sürücü belgelerindeki farklı kısıt kodları nedeniyle benzer ret uygulamalarıyla karşılaştığına dair şikayetlerin internette görüldüğü ifade edildi.
Şirketin kısıt kodlarının içeriğini inceleyerek hizmete engel olup olmadığını belirleyebilecekken, mahiyetini araştırmadan talebi reddetmesinin ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığı kaydedildi. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü’nün görüşünde ise ’02. İşitme desteği/iletişim desteği kodu’ bulunan sürücülerin, gerekli destekle uygun sınıftaki araçları kullanmalarında sakınca bulunmadığı belirtildi.
Kararda, başvurucunun engeli gerekçe gösterilerek bireysel değerlendirme yapılmaksızın hizmetten faydalandırılmamasının orantısız ve ölçüsüz olduğu, meşru amaç taşıyan farklı muamelenin makul bir denge gözetilmeden uygulandığı ve başvurucunun dezavantajlı konuma düşürüldüğü vurgulandı.
